چکیده: حسگرهای گازی نانوساختاری به دلیل سطح ویژه زیاد، قابلیت تنظیم ویژگی‌های سطحی و امکان کنترل انتقال بار، ظرفیت بالایی برای شناسایی گازهای سمی و آلاینده دارند. بااین‌حال، عملکرد این حسگرها به‌شدت تحت تأثیر روش سنتز، شرایط ساخت و معماری ماده حساس قرار می‌گیرد. پژوهش حاضر با رویکرد مروری–تحلیلی، روش‌های نوین سنتز و ساختاردهی نانومواد مورد استفاده در حسگرهای گازی را بررسی کرده است. منابع علمی مرتبط بر اساس نوع روش سنتز، شیوه ساخت فیلم، ویژگی‌های ساختاری و شاخص‌های عملکرد حسگری انتخاب، مقایسه و تحلیل شدند. در بخش روش‌های شیمیایی، فرایندهایی مانند هیدروترمال، هیدروترمال کمک‌مایکروویو، سل–ژل، الکتروریسی، سنتز سبز و راهبردهای ساخت نانوکامپوزیت‌ها بررسی شدند. همچنین، روش‌های ساخت فیلم نازک شامل کندوپاش مغناطیسی، تبخیر حرارتی و پرتو الکترونی، رسوب‌دهی شیمیایی بخار، رسوب‌دهی لایه اتمی، روش‌های پوشش‌دهی محلولی و لایه‌نشانی زاویه مایل مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج مرور منابع نشان داد که پارامترهایی مانند اندازه دانه، تخلخل، سطح ویژه، فاز و وجوه بلوری، جای‌خالی‌های اکسیژن، ضخامت فیلم و کیفیت فصل مشترک، ارتباط مستقیمی با حساسیت، گزینش‌پذیری، زمان پاسخ و بازیابی، دمای کاری و پایداری حسگر دارند. همچنین مشخص شد که افزایش سطح ویژه یا کاهش اندازه ذرات به‌تنهایی برای دستیابی به عملکرد مطلوب کافی نیست و باید با مسیرهای نفوذ گاز، اتصال الکتریکی مناسب و تراکم کنترل‌شده جایگاه‌های فعال همراه باشد. آلایش، تزیین سطحی و ایجاد ناهم‌پیوندها نیز می‌توانند از طریق تنظیم تراکم حامل‌ها و واکنش‌پذیری سطح، عملکرد حسگر را بهبود دهند. با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده، چالش‌هایی مانند گزینش‌پذیری محدود، اثر رطوبت، دمای کاری بالا، ناپایداری بلندمدت، دشواری تکرارپذیری و محدودیت افزایش مقیاس همچنان باقی است. در مجموع، انتخاب روش ساخت باید بر اساس ایجاد موازنه میان عملکرد حسگری، هزینه، پایداری و قابلیت تولید صنعتی انجام شود.