چکیده: کانسار مس کوه‌ریگ در استان سمنان، ۱50 کیلومتری جنوب شاهرود و ۱۸ کیلومتری جنوب شرق روستای طرود واقع شده است. محدوده مورد مطالعه از نقطه نظر زمین‌شناسی در دامنه جنوب شرقی نوار آتشفشانی – رسوبی طرود- چاه‎شیرین قرار گرفته است. فعالیت های آتشفشانی و ماگمایی در این نوار از ائوسن میانی تا الیگومیوسن سبب تشکیل مجموعه ای از گدازه‌های آتشفشانی زیر دریایی به همراه سنگ‌های پیروکلاستیک با ترکیب مشابه و میان لایه های رسوبی شده است. مهمترین سنگ‌های دارای رخنمون در منطقه شامل: بازالت، آندزی-بازالت، آندزیت، تراکی آندزیت، تراکیت، توف، آگلومرا، ماسه‎سنگ، سیلتستون، شیل و مارن با سن ائوسن میانی می باشند. مهمترین کانی‌های سازنده کانسار عبارتند از: کالکوپیریت، بورنیت، دیژنیت، کالکوسیت، کولیت، مالاکیت، کریزوکلا، هماتیت، گوتیت، لیمونیت و اکسیدهای منگنز به همراه کوارتز، کلسیت، باریت، ژیپس و کانی‌های رسی. ساختار غالب کانه‎زایی، رگه‌ای و بافت های مطالعه شده شامل رگه- رگچه‌ای، شکافه پرکن، حفره پر کن و دانه پراکنده می‎باشد. بر اساس نتایج مطالعه میانبارهای سیال بر روی کانی کوارتز، ابعاد آن ها از 5 تا 27 میکرون متغیر بوده و از نظر ماهیتی مایع و بخار می باشند که دمای همگن شدگی از 125 تا 208 درجه با میانگین 5/177 درجه سانتی گراد است. چگالی اندازه گیری شده از 926/0 تا 014/1 گرم بر سانتی متر مکعب متغیر است که میانگین آن 96/0 تعیین گردید. درجه شوری از 55/8 تا 98/10 درصد وزنی معادل نمک طعام با میانگین 72/9 تعیین گردید. نامگذاری شیمیایی سنگ ها مجموعه بازالت، آندزی بازالت، آندزیت و تراکی آندزیت را نشان می دهد. از نظر جایگاه تکتونیکی با مراکز گسترش(ریفت) و محیط فرورانش مرتبط و از نظر ماهیت ژئوشیمیایی در محدوده کالک الکالن قرار می گیرند. در زمان ائوسن بالایی- الیگومیوسن توده های آذرین(با ترکیب شیمیایی مختلف) در داخل این مجموعه نفوذ نموده که در منطقه کوه‌ریگ غالباً به صورت دایک‎های صفحه ای با روند عمومی شمال شرقی- جنوب غربی مشاهده می شوند. ایجاد چرخه گرمابی تحت تاثیر توده های نفوذی سبب شستشوی سنگ‌های مسیر شده و عناصر موجود در سنگ‌های اولیه را شسته و به بخش های بالاتر مهاجرت و در امتداد گسل‎ها و شکستگی ها ته نشست داده است. ضمن این فرایند سنگ‌های مسیر دچار دگرسانی از نوع کلریتی، سیلیسی، سرسیتی، آرژیلیتی و کربناتی شده است. مس عنصر اصلی سازنده کانسار است که با عناصر آهن و روی همبستگی مثبت و با عناصر منیزیم و نقره همبستگی ضعیف نشان می دهد. با توجه به مطالعات صحرایی، آزمایشگاهی و ژئوشیمیایی، کانسار مس کوه-ریگ با یک کانسار مس رگه‌ای از نوع اپی‎ترمال مطابقت دارد. با بررسی ویژگی‌های کانسار مس کوه‌ریگ با تعدادی از کانسارهای شاخص ایران و جهان مشخص شد که این کانسار، بیشترین شباهت را با کانسار رگه‌ای آبگاره در نوار رسوبی-آتشفشانی طرود- چاه شیرین، کانسار مس کالچویه در کمربند ارومیه- دختر و کانسار نیکوییه در پهنه ساختاری البرز غربی - آذربایجان دارد. همچنین این کانسار با کانسارهای آرزولار ترکیه و یوئی یانگ چین شباهت قابل توجهی دارد .