چکیده: اثرات ناشی از پرتودهی بر مواد مختلف می‌تواند سازنده یا مخرب باشد و این اثرات بسته به نوع پرتو، نوع ماده تحت تابش و دز رسیده به ماده مورد نظر متفاوت است. ویژگی‌های برجسته دو ماده کاربید بور (B4C) و کاربید سیلیسیوم (SiC)، آن‌ها را به عنوان مواد مناسبی برای بررسی اثرات تحت پرتودهی در علوم هسته‌ای و غیرهسته‌ای معرفی کرده است. در این پژوهش تأثیر پرتوهای گاما بر روی SiC و B4C مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌ها با چشمه 60Co با دزهای 25 تا 150 کیلوگری با گام‌های 25 کیلوگری پرتودهی شدند و تغییرات ویژگی‌های ساختاری، ریخت‌شناختی، اپتیکی، الکتریکی و دی‌الکتریک نمونه‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که بهترین بازه‌ی عملکردی پودرها در برابر تابش گاما، در بازه دز 70 تا 100 کیلوگری قرار داشت. علاوه بر این، به منظور بررسی امکان بازیابی نواقص ایجادشده ناشی از تابش گاما، نمونه‌های پرتودیده در دزهای 0، 100 و 150 کیلوگری تحت عملیات حرارتی قرار گرفتند و اثر دما تا 1100 درجه سانتی‌گراد بر ویژگی‌های مورد مطالعه بررسی شد. نتایج عملیات حرارتی بیانگر آن بود که اگرچه تابش گاما اثرات ساختاری و ریزساختاری شدیدتری بر کاربید بور نسبت به کاربید سیلیسیوم ایجاد کرد، اما فرآیند بازیابی نواقص ناشی از تابش در کاربید سیلیسیوم مؤثرتر بوده و این ماده پایداری ساختاری بالاتری در برابر عملیات حرارتی از خود نشان داد. در ادامه و به منظور ارزیابی اثر تابش گاما در قالب کاربردهای مهندسی، از پودرهای پرتودیده کاربید بور و کاربید سیلیسیوم در ابعاد میکرو و نانو با دزهای 0، 50، 100 و 150 کیلوگری، کامپوزیت‌هایی با زمینه آلومینیوم به روش ARB تهیه شدند و تأثیر تابش گاما بر ریزساختار و خواص مکانیکی کامپوزیت‌های حاصل مورد بررسی قرار گرفت. هدف از انجام این پژوهش بررسی و بهینه‌سازی رفتار و خواص کاربید بور و کاربید سیلیسیوم در ابعاد میکرو و نانو تحت اثر تابش گاما، ارزیابی نقش عملیات حرارتی در بازیابی نواقص ایجادشده و در نهایت بررسی قابلیت به‌کارگیری این مواد در قالب کامپوزیت‌های زمینه آلومینیوم با هدف توسعه مواد کارآمد برای کاربردهای صنعتی، به‌ویژه صنایع هسته‌ای و سایر کاربردهای مرتبط بود.