چکیده: این پژوهش پس‌رویدادی (علی ـ مقایسه‌ای) با هدف تعیین وجود تفاوت‌های معنادار در درک مطلب و گستره واژگان میان دانشجویان دانشگاه‌های عراق انجام شد که در دوره دبیرستان دسترسی بالایی به فعالیت‌های فوق‌برنامه مرتبط با زبان انگلیسی داشته‌اند، در مقایسه با دانشجویانی که دسترسی کم یا هیچ‌گونه دسترسی به این فعالیت‌ها نداشتند. متغیر مستقل، سطح دسترسی به فعالیت‌های فوق‌برنامه در دوره دبیرستان (دسترسی بالا در برابر دسترسی کم/صفر) و متغیرهای وابسته، نمرات درک مطلب و گستره واژگان در سطح دانشگاه بودند. جامعه در دسترس شامل دانشجویان سال اول و دوم دانشگاه‌های دولتی بغداد بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی دومرحله‌ای، چهار دانشگاه به‌صورت تصادفی از بغداد انتخاب شدند و از هر دانشگاه، یک کلاس دست‌نخورده (intact class) به‌طور تصادفی برگزیده شد (تعداد کل = ۱۴۰ نفر). بر اساس پاسخ‌های گذشته‌نگر شرکت‌کنندگان به «پرسش‌نامه دسترسی به فعالیت‌های فوق‌برنامه»، افراد در دو گروه «دسترسی بالا» (۶۳ نفر) و «دسترسی کم/صفر» (۷۷ نفر) قرار گرفتند. درک مطلب با استفاده از یک آزمون استاندارد درک مطلب انگلیسی (EFL) و گستره واژگان با استفاده از «آزمون گستره واژگان نیِشن» (Nation’s Vocabulary Size Test) که برای یادگیرندگان EFL بومی‌سازی شده، سنجیده شد. برای مقایسه میانگین گروه‌ها از آزمون t نمونه‌های مستقل استفاده و اندازه اثر (d کوهن) محاسبه گردید. نتایج نشان داد که گروه دارای دسترسی بالا در هر دو شاخص درک مطلب (میانگین ۳۷.۳۳، انحراف معیار ۴.۵۲ در مقابل میانگین ۲۹.۹۶، انحراف معیار ۵.۶۳؛ t[138]=8.41,p<.001,d=1.43 و گستره واژگان (میانگین ۷۰.۹۷، انحراف معیار ۹.۸۲ در مقابل میانگین ۵۷.۳۱، انحراف معیار ۱۰.۷۵؛ t[138]=7.78,p<.001,d=1.32 به‌طور معناداری نمرات بالاتری کسب کردند؛ در هر دو مورد، اندازه اثر «بزرگ» گزارش شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تفاوت در دسترسی به فعالیت‌های فوق‌برنامه زبان انگلیسی در دبیرستان، با تفاوت‌های معنادار در درک مطلب و گستره واژگان دانشجویان دانشگاه‌های بغداد همراه است. این مطالعه ادعای علیت ندارد، بلکه تفاوت‌های گروهی را شناسایی می‌کند که نیازمند تحقیقات بیشتر است.