چکیده: این مطالعه‌ی کیفی از روش‌شناسی نظریه داده‌بنیاد (Corbin & Strauss, 1990) برای بررسی فنون و پیامدهای نظام‌های ارزیابی کیفیت آموزش در مدارس زبان خصوصی در ایران بهره می‌برد. داده‌ها از طریق نمونه‌گیری نظری تکرارشونده گردآوری شد که شامل گروه‌های کانونی با ۳۲ نفر از مدرسان زبان انگلیسی و مدیران آموزشی، تحلیل اسناد نهادی (مانند چک‌لیست‌های ارزیابی، آیین‌نامه‌ها) و یادداشت‌های میدانی بود. تحلیل داده‌ها مطابق رویکرد Corbin و Strauss (1990) در سه مرحله‌ی کدگذاری باز، محوری و انتخابی پیش رفت تا یک نظریه‌ی اساسی مبتنی بر داده‌های تجربی ایجاد شود. یافته‌ها نشان می‌دهند که مدارس عمدتاً به تکنیک‌های کمی‌شدنی متکی هستند؛ از جمله ارزیابی‌های استاندارد دانشجویان از تدریس، مشاهده‌های مبتنی بر چک‌لیست و تحلیل نمرات آزمون‌های دانش‌آموزان. این تکنیک‌ها بیشتر تحت تأثیر فشارهای بازار بیرونی، نیاز به کنترل عملیاتی در شرایط جابه‌جایی بالای معلمان، و تمایل فراگیر به کاهش ریسک‌های حقوقی و اعتباری به‌کار گرفته می‌شوند. یافته‌ای محوری، شکاف چشمگیر ادراکی میان معلمان و مدیران است؛ معلمان این نظام را عمدتاً همچون یک «مسابقه‌ی محبوبیت» می‌بینند که بیشتر جذابیت شخصی را پاداش می‌دهد تا مهارت آموزشی، در حالی که مدیران از آن به‌عنوان ابزاری ضروری برای تضمین رضایت مشتری و ثبات نهادی دفاع می‌کنند. پیامدهای این نظام‌ها شامل افزایش استرس معلمان، تبعیت استراتژیک (مثلاً آموزش صرفاً برای آزمون)، کاهش خودمختاری حرفه‌ای، و ترویج نتایج سطحی یادگیری است. از خلال کدگذاری محوری و انتخابی، تحلیل در نهایت به مقوله‌ی محوری «دیوان سالاری دفاعی» رسید. این نظریه بیان می‌کند که نظام‌های ارزیابی اساساً به‌عنوان سازوکارهای دفاعی سازمانی در برابر ریسک‌های بازار و اعتباری پیاده می‌شوند، نه به‌عنوان ابزارهای واقعی برای بهبود آموزشی. پژوهش نتیجه می‌گیرد که برای شکستن این چرخه، یک تغییر بنیادین لازم است؛ از جمله بازتعادل نظام‌های ارزیابی به‌منظور بازگرداندن عاملیت معلمان، ادغام معیارهای کیفی و شایستگی‌های بلندمدت، و جداسازی شاخص‌های انطباقی از ارزیابی‌های توسعه‌ای. این تحقیق یک مدل نظری انتقادی و بومی‌شده به ادبیات ارزیابی آموزشی و تضمین کیفیت می‌افزاید.