چکیده: صنعت گردشگری و ورزش به‌عنوان یکی از پویاترین بخش‌های اقتصاد جهانی، نقش مهمی در رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و تحولات اجتماعی و زیست‌محیطی ایفا می‌کند. توسعه این صنعت، علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم، می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی و کاهش تمرکزگرایی در کلان‌شهرها منجر شود. در این میان، استان خراسان رضوی و به‌ویژه شهر مشهد، با برخورداری از ظرفیت‌های مذهبی، فرهنگی، طبیعی و درمانی، جایگاه ویژه‌ای در نظام گردشگری کشور دارد. اگرچه مشهد عمدتاً به‌عنوان مقصد گردشگری مذهبی شناخته می‌شود، اما مناطق پیرامونی آن از قابلیت‌های قابل‌توجهی در حوزه گردشگری ورزشی و سلامت‌محور برخوردارند. فعالیت‌هایی نظیر کوهنوردی، صخره‌نوردی، دوچرخه‌سواری کوهستان، غارنوردی، موتورکراس و پاراگلایدر می‌توانند نقش مؤثری در تنوع‌بخشی به گردشگری منطقه ایفا کنند. توسعه گردشگری ورزشی و سلامت‌محور علاوه بر افزایش جذب گردشگر، موجب رونق اقتصاد محلی، ایجاد اشتغال و تقویت سکونت در مناطق روستایی خواهد شد و می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در تحقق توسعه پایدار منطقه‌ای مطرح شود. شهر مشهد در دشت مشهد و میان رشته‌کوه‌های بینالود و هزارمسجد قرار گرفته و این ساختار کوهستانی، همراه با دره‌ها و حوضه‌های آبریز متعدد، بستر مناسبی برای فعالیت‌های ورزشی و طبیعت‌محور فراهم کرده است هدف این پژوهش، بررسی تجربه زیست و کیفیت سکونت افراد و ورزشکاران در طبیعت کوهستان و تبیین نقش اقامتگاه‌های کوهستانی در ارتقای سلامت جسمی و روانی کاربران است. بر این اساس، طراحی اقامتگاهی کوهستانی با رویکرد گردشگری ورزشی و سلامت‌محور می‌تواند ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی منطقه، به ارتقای تجربه گردشگری، توسعه پایدار و تقویت اقتصاد محلی کمک کند