چکیده: در دهه‌های اخیر، رویدادهای عظیم مذهبی به‌عنوان پدیده‌هایی چندبعدی، توجه پژوهشگران حوزه اقتصاد، علوم اجتماعی و سیاست‌گذاری عمومی را به خود جلب کرده‌اند. این رویدادها صرفاً تجمعاتی آیینی تلقی نمی‌شوند، بلکه به‌واسطه مقیاس گسترده مشارکت انسانی، گردش منابع مالی، بسیج داوطلبانه و شکل‌گیری شبکه‌های مردمی، واجد آثار اقتصادی قابل‌توجهی هستند. در این میان، آیین پیاده‌روی اربعین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مذهبی جهان، نمونه‌ای منحصربه‌فرد از کنش جمعی فراملی است که ظرفیت‌های اقتصادی آن فراتر از چارچوب‌های مرسوم اقتصاد رویدادها قابل تحلیل است . اقتصاد اربعین را نمی‌توان صرفاً در قالب شاخص‌های متعارف بازار مانند عرضه و تقاضا یا قیمت‌گذاری خدمات تبیین کرد؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از تعاملات اقتصادی این رویداد در بستر روابط غیررسمی، نذر، وقف و مشارکت داوطلبانه شکل می‌گیرد. این ویژگی موجب می‌شود که منطق حاکم بر رفتار اقتصادی کنشگران، بیش از آنکه مبتنی بر حداکثرسازی منفعت فردی باشد، بر پایه انگیزه‌های ارزشی، هنجاری و دینی استوار گردد. از این منظر، اقتصادالاربعین را می‌توان نمونه‌ای از هم‌نشینی عقلانیت اقتصادی و عقلانیت ارزشی دانست که تحلیل آن مستلزم بهره‌گیری از رویکردهای میان‌رشته‌ای است . از سوی دیگر، حجم بالای منابع مالی و غیرمالی که در ایام اربعین به گردش درمی‌آید، نشان‌دهنده شکل‌گیری یک نظام اقتصادی موقت اما منسجم است که کارکردهای آن به‌صورت خودسازمان‌یافته و بدون اتکای کامل به سازوکارهای رسمی دولتی عمل می‌کند. موکب‌ها، شبکه‌های مردمی، خیرین و داوطلبان، اجزای اصلی این نظام را تشکیل می‌دهند و هر یک نقش مشخصی در تأمین کالاها و خدمات مورد نیاز زائران ایفا می‌کنند. بررسی این ساختار می‌تواند به فهم بهتر الگوهای نوین حکمرانی اقتصادی مردمی کمک کند .