چکیده: تشخیص سریع، دقیق و غیرتهاجمی بیماری‌ها یکی از نیازهای مهم پزشکی نوین است. در سال‌های اخیر، تحلیل بازدم انسان به دلیل دارا بودن ترکیبات آلی فرار، به‌عنوان روشی امیدبخش برای شناسایی بیومارکرهای مرتبط با بیماری‌هایی مانند سرطان، دیابت، بیماری‌های تنفسی و اختلالات متابولیکی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، غلظت پایین این ترکیبات در بازدم، وجود رطوبت بالا، تداخل گازهای مختلف و نیاز به انتخاب‌پذیری زیاد، استفاده از حسگرهای معمولی را با محدودیت‌هایی مواجه کرده است. در این پژوهش مروری، حسگرهای گازی تنفسی مبتنی بر نانومواد از نظر نوع نانوماده، مکانیزم عملکرد، شاخص‌های عملکردی و کاربردهای پزشکی بررسی شده‌اند. نانوموادی مانند نانوذرات فلزی، اکسیدهای فلزی، گرافن، نانولوله‌های کربنی و نانوکامپوزیت‌ها به دلیل سطح ویژه بالا، رسانایی مناسب، قابلیت اصلاح سطحی و پاسخ‌دهی سریع، نقش مهمی در افزایش حساسیت و انتخاب‌پذیری حسگرهای تنفسی دارند. همچنین در این پژوهش، سازوکارهای تشخیص بیومارکرهای تنفسی، اثر شرایط واقعی بازدم، عملکرد آرایه‌های حسگری و بینی الکترونیکی و نقش روش‌های تحلیل داده و یادگیری ماشین در بهبود دقت تشخیص مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که حسگرهای تنفسی مبتنی بر نانومواد می‌توانند به‌عنوان ابزاری کم‌هزینه، قابل‌حمل و غیرتهاجمی برای تشخیص زودهنگام و پایش بیماری‌ها مورد استفاده قرار گیرند. با وجود این، چالش‌هایی مانند استانداردسازی نمونه‌گیری، پایداری حسگر، اثر رطوبت، تداخل ترکیبات گازی و نیاز به اعتبارسنجی بالینی گسترده همچنان مانع ورود کامل این فناوری به کاربردهای بالینی شده است. بنابراین، توسعه حسگرهای پایدارتر، انتخاب‌پذیرتر و ترکیب آن‌ها با سامانه‌های هوشمند تحلیل داده می‌تواند مسیر آینده این حوزه را شکل دهد.