چکیده: ابزارهای هوش مصنوعی مولّد، همچون ChatGPT و Google Gemini، امروزه به‌طور گسترده از سوی زبان‌آموزان انگلیسی در نگارش دانشگاهی به کار گرفته می‌شوند؛ اما استفاده مکرر از این ابزارها و تولید متن‌های نهاییِ پیراسته لزوماً نشانه مشارکت شناختیِ واقعی نیست. پژوهش حاضر به این خلاء استدلالی در میان هشت دانشجوی عراقیِ زبان انگلیسی پرداخته است؛ الگویی پیشنهادی که در آن زبان‌آموزان از هوش مصنوعی را ارزیابی کرده و هم‌زمان به کاهش مشارکت فکری خود اذعان می‌کنند. در این مطالعه، طرحی ترکیبی با رویکرد توصیفی تحلیلی به کار رفت که در آن مقیاس مشارکت هوش مصنوعی دوزبانه بیست بخشی (AIES) به کار رفت که دربرگیرنده ابعاد مشارکت رفتاری، شناختی، عاطفی و وابستگی بود که در آن با سه شرکتکننده برای تکالیف نگارشی مصاحبه شد. یافته‌ها حاکی از مشارکت رفتاری و عاطفیِ بالا (هر یک با میانگین ۴٫۴۰) در کنار مورد بازتاب شناختی پایین‌تر و پراکنده‌تر (Q9, M = 3.38) بود. شش نفر از هشت شرکت‌کننده (۷۵ درصد) نشانگر شکاف استدلال را بروز دادند، بدین معنا که ارزیابی انتقادی (Q7) با کاهش مشارکت فکری (Q19) همراه شده بود. سه مطالعه موردی صورت‌های رفتاریِ متفاوتی از این الگو را نشان دادند، از بازنویسی مستقل و دقیق گرفته تا رونویسی تقریباً عینی و دشواری چشمگیر در نگارش بدون هوش مصنوعی مشاهده شد. این پژوهش مدعی نیست که هوش مصنوعی مولّد موجب افول تفکر انتقادی می‌شود؛ نمونه مورد نظر امکان تعمیم یافته‌ها را فراهم نمی‌کند، اما نشان می‌دهد که مشارکت بالا می‌تواند با بازتاب ناهمگون و کاهش تلاش مستقل وجود داشته باشد. از این رو، مدرسان زبان انگلیسی به تکالیف فرایندمحور، آموزش صریح سواد هوش مصنوعی و شیوه‌های ارزشیابی‌ای نیاز دارند که استدلال را آشکار سازد، نه آنکه صرفاً بر روانی متن نهایی تکیه کنند.