چکیده: مقدمه و هدف تحقیق: اضافه‌وزن و چاقی ممکن است با تغییراتی در تعادل هورمونی محورهای هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال و هیپوتالاموس–هیپوفیز–گناد همراه باشد و پاسخ هورمونی به تمرین شدید را تحت تأثیر قرار دهد. تمرین تناوبی با شدت بالا (HIIT) به‌عنوان یک مداخله کارآمد و زمان‌کوتاه مورد توجه قرار گرفته است؛ با این حال، پاسخ حاد کورتیزول، تستوسترون و نسبت تستوسترون به کورتیزول به یک جلسه HIIT در مردان غیرفعال دارای اضافه‌وزن هنوز به‌طور کامل روشن نیست و شواهد موجود محدود و تا حدودی ناهمگون است. هدف تحقیق حاضر پاسخ حاد کورتیزول، تستوسترون و نسبت تستوسترون به کورتیزول به یک جلسه تمرین تناوبی با شدت بالا در مردان غیرفعال دارای اضافه‌وزن بود. روش تحقیق: پژوهش حاضر از نوع نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش را مردان غیرفعال دارای اضافه‌وزن ۳۰ تا ۴۰ ساله با شاخص توده بدنی ۲۵ تا ۲۹/۹ کیلوگرم بر مترمربع در شهر شاهرود تشکیل دادند. تعداد ۲۰ آزمودنی به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب و در دو گروه تمرین تناوبی شدید (۱۰ نفر) و کنترل (۱۰ نفر) قرار گرفتند. پس از یک جلسه آشناسازی، آزمودنی‌ها در ساعت ۸ صبح و پس از ۲۰ دقیقه استراحت در شرایط کنترل‌شده، تحت خون‌گیری پیش‌آزمون قرار گرفتند. گروه تجربی پس از آن یک جلسه تمرین تناوبی شدید شامل ۵ دقیقه گرم‌کردن با شدت ۵۰ تا ۶۰ درصد حداکثر ضربان قلب، ۸ وهله یک‌دقیقه‌ای فعالیت با شدت ۸۵ تا ۹۰ درصد حداکثر ضربان قلب، با یک دقیقه استراحت فعال با شدت ۳۰ تا ۴۰ درصد حداکثر ضربان قلب بین وهله‌ها و ۵ دقیقه سردکردن با شدت ۴۰ تا ۵۰ درصد حداکثر ضربان قلب اجرا کردند. گروه کنترل در مدت مشابه در وضعیت استراحت باقی ماند. بلافاصله پس از اتمام تمرین یا دوره استراحت، خون‌گیری پس‌آزمون انجام شد. غلظت سرمی کورتیزول و تستوسترون با استفاده از روش الایزا اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر در قالب طرح مختلط ۲×۲ تحلیل شدند. پیش‌فرض‌های آماری با آزمون‌های شاپیرو–ویلک، لوین و ام‌باکس بررسی و مقایسه‌های جفتی با تصحیح بونفرونی انجام شد. سطح معناداری 05/0 در نظر گرفته شد. یافته‌ها: اثر تعاملی زمان × گروه برای کورتیزول (آماره F (۵۵۲/۵)، سطح معناداری (۰۳۰/۰)، مجذور اتای جزئی (۲۳۶/۰))، تستوسترون (آماره F (۰۸۰/۵)، سطح معناداری (۰۳۷/۰)، مجذور اتای جزئی (۲۲۰/۰)) و نسبت تستوسترون به کورتیزول (آماره F (۷۵۸/۴)، سطح معناداری (۰۴۳/۰)، مجذور اتای جزئی (۲۰۹/۰)) معنادار بود. کورتیزول در گروه تمرین تناوبی با شدت بالا از ۹۵/۱۴۳ ± ۸۸/۲۰ به ۸۵/۱۶۱ ± ۷۳/۲۵ نانوگرم بر میلی‌لیتر افزایش یافت، در حالی‌که گروه کنترل تغییر کمتری (از ۲۰/۱۵۸ ± ۲۰/۲۷ به ۱۶۱ ± ۱۵/۳۰) نشان داد. تستوسترون در گروه تمرین تناوبی با شدت بالا از ۸۷/۵ ± ۳۶/۰ به ۳۱/۶ ± ۳۵/۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر افزایش یافت، در حالی‌که گروه کنترل تغییر کمتری (از ۶۱/۵ ± ۵۶/۰ به ۸۱/۵ ± ۶۲/۰) داشت. نسبت تستوسترون به کورتیزول در گروه تمرین تناوبی با شدت بالا از ۰۴۱۶/۰ ± ۰۰۶۹/۰ به ۰۳۹۷/۰ ± ۰۰۵۶/۰ کاهش یافت، در حالی‌که گروه کنترل افزایش جزئی (از ۰۳۶۴/۰ ± ۰۰۶۹/۰ به ۰۳۷۵/۰ ± ۰۰۹۴/۰) نشان داد. نتیجه‌گیری: یک جلسه تمرین تناوبی با شدت بالا در مردان غیرفعال دارای اضافه‌وزن موجب افزایش معنادار کورتیزول و تستوسترون سرمی و کاهش معنادار نسبت تستوسترون به کورتیزول می‌شود. این یافته‌ها نشان‌دهنده فعال‌سازی محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال و محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-گناد و ایجاد وضعیت کاتابولیک موقت در پاسخ حاد به این نوع تمرین است. با توجه به این پاسخ، رعایت دوره بازیافت کافی و پیشرفت تدریجی شدت تمرین در این جمعیت ضروری به نظر می‌رسد.